0
8
Podstawowe wiadomości z zakresu meteorologii
Czy troposferę na pewno ogrzewa słońce? A skąd biorą się płatki śniegu? No i co to właściwie jest „punkt rosy”? Ta sekcja repetytorium zawiera osiemnaście pytań egzaminacyjnych i kilka artykułów poświęconych absolutnym podstawom meteorologii.
Poczytaj i dowiedz się, co ma wspólnego balonik z układem barycznym, czy w nocy nad morzem wieje bryza morska i czym Celsjusz różni się od Fahrenheita. Albo czy ta chmura, której masz się bać, na pewno nazywa się „Columbobimbus”.
4.
W panelu niżej widzisz kluczowe pojęcia, nazwy i skróty wprowadzone w tej sekcji repetytorium. Po zakończeniu lektury zajrzyj tutaj ponownie i sprawdź, czy wszystkie terminy są dla Ciebie zrozumiałe. W razie potrzeby użyj linków, by wrócić do odpowiednich artykułów i uzupełnić wiedzę.
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
Warunki meteorologiczne panujące na danym obszarze współtworzy kilka elementów: temperatura powietrza, kierunek i prędkość wiatru, opady, widzialność i stan zachmurzenia. To tzw. zjawiska meteorologiczne, które formują fizyczny stan atmosfery (dokładniej: troposfery) na co dzień nazywany pogodą.
Najważniejszymi czynnikami bezpośrednio lub pośrednio wpływającymi na stan tych zjawisk są: natężenie promieniowania słonecznego, wilgotność powietrza oraz, kształtowane w relacji z nimi, ciśnienie atmosferyczne.
01
Głównym źródłem ciepła w atmosferze jest:
a.
jej bezpośrednie ogrzewanie przez promieniowanie słoneczne
b.
powstawanie ośrodków wysokiego ciśnienia
c.
powierzchnia planety nagrzewana przez promieniowanie słoneczne
poprawna odpowiedź
c.
powierzchnia planety nagrzewana przez promieniowanie słoneczne
Temperatura powietrza
Temperatura powietrza to jeden z najistotniejszych czynników kształtujących pogodę. Głównym źródłem ciepła w atmosferze jest powierzchnia planety nagrzewana dzięki promieniowaniu słonecznemu. Nad jej obszarami, które sprawniej akumulują ciepło, ogrzane powietrze unosi się, tworząc tzw. prądy wstępujące. Rozpoczyna to proces powstawania ośrodków wysokiego lub niskiego ciśnienia i inicjuje większość procesów kształtujących zjawiska meteorologiczne na Ziemi.
Jednostkami przyjętymi do określania wartości temperatury powietrza w prognozach nautycznych i na mapach synoptycznych są stopnie Celsjusza [°C], ale w USA, na Kajmanach, Bahamach oraz w Belize używana bywa równolegle skala Fahrenheita [°F]. Za 0° w skali Celsjusza przyjęto temperaturę, w której – przy ciśnieniu atmosferycznym o wartości jednej atmosfery (1 atm) – zamarza czysta woda lub topi się lód. Skalę Fahrenheita definiuje się zazwyczaj przez odniesienie do skali Celsjusza, gdzie 32°F to 0°C, a 212°F to 100°C.
Jachtowe stacje meteorologiczne – tradycyjna (barometr i termometr) i nowoczesna stacja radiowa (wraz z zestawem zewnętrznych czujników) monitorująca temperaturę i wilgotność powietrza, ciśnienie atmosferyczne oraz kierunek i siłę wiatru
02
Higrometr służy do pomiaru:
a.
wilgotności powietrza
b.
prędkości i kierunku wiatru
c.
ciśnienia atmosferycznego
poprawna odpowiedź
a.
wilgotności powietrza
Wilgotność powietrza
Poziom wilgotności powietrza określa ilość zawartej w nim pary wodnej. Do wyrażenia tego poziomu używa się głównie dwóch parametrów: wilgotności bezwzględnej (liczba gramów pary wodnej zawartej w 1 m³ powietrza) oraz wilgotności względnej (procentowy stosunek ilości pary wodnej w danej objętości powietrza do ilości pary wodnej, którą ta objętość powietrza jest w stanie przyjąć przy konkretnej temperaturze).
Prognozy synoptyczne podają zazwyczaj wilgotność względną powietrza w % RH (Relative Humidity). Wilgotność powietrza mierzy się za pomocą przyrządu zwanego higrometrem.
Poziom wilgotności powietrza ma ogromny wpływ na przebieg tzw. cyklu hydrologicznego (obieg wody w przyrodzie), w tym procesy powstawania chmur, opadów i mgieł.
03
04
Jednostka wartości ciśnienia atmosferycznego to:
a.
kiloniuton [kN]
b.
hektopaskal [hPa]
c.
kilodżul [kJ]
poprawna odpowiedź
b.
hektopaskal [hPa]
Izobary na mapie synoptycznej to:
a.
linie łączące punkty o takiej samej wysokości n.p.m.
b.
ikony obrazujące prędkość wiatru w węzłach
c.
linie łączące punkty o takim samym ciśnieniu atmosferycznym
poprawna odpowiedź
c.
linie łączące punkty o takim samym ciśnieniu atmosferycznym
Ciśnienie atmosferyczne
Ciśnienie atmosferyczne to siła jaką masa powietrza wywiera na powierzchnię Ziemi. Siła ta z wielu różnych przyczyn nie jest rozłożona równo, co tworzy obszary podwyższonego lub obniżonego ciśnienia, zwane układami barycznymi.
Chłodne, gęste i suche powietrze w wyżach barycznych opada i ogrzewa się stopniowo, a ciepłe i wilgotne powietrze w niżach unosi się i oziębia. Różnica ciśnień w ośrodkach barycznych wywołuje nad powierzchnią Ziemi poziomy ruch mas powietrza, i tak powstaje wiatr – tym silniejszy, im większy kontrast ciśnień. Przypomina to nieco efekt, jaki daje otwarcie wentyla napompowanej piłki – powietrze przemieszcza się zawsze z ośrodka wysokiego ciśnienia (z wnętrza piłki) do ośrodka o niższym ciśnieniu (poza wnętrze piłki), czyli od wyżu do niżu.
Wartość ciśnienia atmosferycznego podawana jest w hektopaskalach [hPa], a tzw. średnie ciśnienie atmosferyczne (umowna wartość nacisku, jaki powietrze wywiera na powierzchnię Ziemi na poziomie morza) wynosi 1013,25 hPa. Ciśnienie atmosferyczne mierzy się za pomocą barometrów aneroidalnych (tzw. puszkowych), rtęciowych lub elektronicznych (wykorzystujących czujniki półprzewodnikowe).
Rozkład ciśnienia atmosferycznego przedstawiany jest na mapach synoptycznych w formie izobar – zamkniętych linii łączących punkty o takim samym ciśnieniu (podobnych do izobat, które na mapach nautycznych obrazują głębokość akwenu). Różnica ciśnień między sąsiadującymi ze sobą izobarami to na większości map 5 hPa. Biegnące blisko siebie linie izobar obrazują więc dużą różnicę ciśnień w danym rejonie, wywołującą zwykle silny wiatr.
Izobary – linie łączące punkty o takiej samej wartości ciśnienia atmosferycznego
05
06
Efekt Coriolisa powoduje:
a.
wirowanie wyżów i niżów
b.
zmianę wartości średniego ciśnienia atmosferycznego
c.
powstawanie układów barycznych
poprawna odpowiedź
a.
wirowanie wyżów i niżów
Dziewiąty stopień w skali Beauforta to:
a.
bardzo silny wiatr
b.
silny sztorm
c.
huragan
poprawna odpowiedź
b.
silny sztorm
Wiatr
Wiatr to poziomy ruch mas powietrza przemieszczającego się nad powierzchnią Ziemi z obszaru o wyższym ciśnieniu atmosferycznym (wyżu) do obszaru, w którym ciśnienie jest niższe (niżu).
W nautycznych prognozach pogody prędkość wiatru podawana jest w węzłach [kts] lub metrach na sekundę [m/s], rzadziej w kilometrach na godzinę. Kierunek wiatru określa się według strony świata, z której wieje, używając kierunków głównych oraz pośrednich tzw. róży wiatrów. Wiatr wiejący z południa to zatem wiatr południowy (S), wiatr wiejący z północnego zachodu to wiatr północno-zachodni (NW) itd. Przyrząd służący do pomiaru prędkości wiatru (często wskazujący także jego kierunek) to anemometr lub po prostu wiatromierz.
Na mapach synoptycznych używa się specjalnego symbolu graficznego nazywanego strzałką wiatru, obrazującego jego kierunek i prędkość wyrażoną w węzłach:
Strzałki wiatru – po lewej: W 20 kts (wiatr zachodni o prędkości 20 węzłów), po prawej: NE 35 kts (wiatr północno-wschodni o prędkości 35 węzłów)
Nautyczne prognozy pogody posługują się także tzw. skalą Beauforta opisującą siłę wiatru w oparciu o obserwację stanu powierzchni morza i zjawisk występujących na lądzie (np. „morze wzburzone, piana układa się w pasma; na lądzie kołyszą się duże drzewa”). Skala Beauforta ma dwanaście stopni [°B] i używa ogólnych określeń siły wiatru, takich jak „cisza”, „powiew”, „sztorm” czy „huragan”.
Wiatr nigdy nie wieje regularnie – nie zachowuje dokładnie tej samej prędkości i kierunku, ponieważ stale ulega zakłóceniom powodowanym przez konwekcję, ukształtowanie terenu lub napotykane przeszkody. Wiatry nie wieją też nigdy w linii prostej – odchyla je głównie wirowanie wyżów i niżów wywołane tzw. efektem Coriolisa (tu: wpływ ruchu obrotowego Ziemi na ruch atmosfery).
Efekt Coriolisa – globalny układ kierunku wiatrów w wyżach i niżach
07
08
Bryza lądowa wieje:
a.
od lądu w kierunku wody
b.
od wody w kierunku lądu
c.
wzdłuż linii brzegowej
poprawna odpowiedź
a.
od lądu w kierunku wody
Szkwał to:
a.
inaczej zimowy monsun
b.
krótki i silny podmuch wiatru
c.
inaczej bryza dzienna
poprawna odpowiedź
b.
krótki i silny podmuch wiatru
Bryzy, wiatr porywisty i wiatry stałe
Bryzy to lokalne wiatry wiejące w cyklu dobowym, w obrębie wąskiego pasa lądu oraz stref przybrzeżnych mórz i dużych jezior. Bryzy powstają na skutek różnego tempa nagrzewania się oraz stygnięcia wody i lądu.
W ciągu dnia ląd nagrzewa się szybko i oddaje ciepło powietrzu, które unosząc się, tworzy nad lądem strefę obniżonego ciśnienia. Z obszaru wyższego ciśnienia, czyli znad powierzchni wolniej nagrzewającej się wody, zaczyna przemieszczać się w kierunku lądu masa chłodnego powietrza – w ten sposób powstaje bryza dzienna (zwana także bryzą morską).
W nocy mechanizm działa odwrotnie. Ląd stygnie szybko, natomiast nad wodą, która utrzymuje ciepło dłużej, wstępujące prądy powietrza tworzą obszar obniżonego ciśnienia i masy powietrza zaczynają płynąć z lądu w kierunku wody. Tak powstaje bryza nocna (lądowa).
Wiatr, którego siła zmienia się często i gwałtownie to wiatr porywisty, występujący zwykle podczas burz. Jego nagłe uderzenia to tzw. szkwały – krótkie i silne podmuchy, zmieniające kierunek wiatru nawet o ponad 90°. Wiatry takie powstają zazwyczaj na styku mas powietrza o dużej różnicy temperatur.
Wiatry stałe to charakterystyczne dla konkretnego obszaru kuli ziemskiej ruchy mas powietrza, uzależnione od globalnej cyrkulacji atmosfery i wiejące bez względu na lokalne zjawiska meteorologiczne. Występujące w strefie międzyzwrotnikowej pasaty powstają w wyniku różnicy ciśnień pomiędzy stacjonarnymi wyżami zlokalizowanymi na zwrotnikach a równikowym pasem obniżonego ciśnienia. Przez cały rok wieją z kierunku północno-wschodniego na półkuli północnej i południowo-wschodniego na półkuli południowej.
Monsuny to sezonowe wiatry występujące głównie w Azji południowo-wschodniej, na północnych wybrzeżach Australii oraz w rejonie Zatoki Gwinejskiej. Monsuny – podobnie jak bryzy – powstają na skutek różnego tempa nagrzewania się lądów i mórz. Letnie monsuny wieją zawsze od lądu w kierunku oceanu, a monsuny zimowe od strony oceanu, przynosząc nad ląd wilgotne powietrze i opady.
Zimowy monsun (wet northwest monsoon) w Nowej Gwinei
09
10
Cirrus zapowiada zazwyczaj:
a.
zmianę pogody na stabilną i słoneczną
b.
utrzymanie dotychczasowego stanu pogody
c.
szybkie pogorszenie pogody
poprawna odpowiedź
c.
szybkie pogorszenie pogody
Cumulus to chmury piętra:
a.
niskiego
b.
średniego
c.
wysokiego
poprawna odpowiedź
a.
niskiego
Rodzaje chmur
Chmury zbudowane są z kropelek wody lub kryształków lodu powstałych w wyniku kondensacji pary wodnej (przejścia ze stanu gazowego w stan płynny) zgromadzonej w najniższych partiach atmosfery. Efektem procesów kondensacji są także mgły, osady (np. rosa, szron, szadź) i opady.
Chmury zalegają na różnych wysokościach atmosfery umownie nazywanych piętrami. Chmury piętra wysokiego (od 5 do 13 km n.p.m.) zbudowane są głównie z kryształków lodu, chmury piętra średniego (od 2 do 7 km n.p.m.) to w większości kropelki wody, a chmury piętra niskiego (poniżej 2 km n.p.m.) to kropelki wody albo płatki śniegu. Osobną kategorią są tzw. chmury o budowie pionowej (od 0,5 do 6 km n.p.m.) – formacje w kształcie wieży lub kowadła przynoszące zwykle gwałtowne deszcze, szkwały i burze.
Międzynarodowy Atlas Chmur (International Cloud Atlas) dzieli chmury na dziesięć podstawowych rodzajów ze względu na ich budowę i wysokość zalegania:
- Cirrus (Ci) – pierzaste chmury piętra wysokiego, zwykle występujace w postaci delikatnych białych włókien; zwykle zwiastują szybkie pogorszenie pogody
- Cirrocumulus (Cc) – kłębiasto-pierzaste chmury piętra wysokiego; częściowo przeźroczyste, pofalowane białe smugi
- Cirrostratus (Cs) – warstwowo-pierzaste chmury piętra wysokiego; częściowo przeźroczyste, gładkie białe płaty
- Altocumulus (Ac) – średnie kłębiaste chmury piętra średniego; duże ławice oddzielnych białych lub szarych pasm
- Altostratus (As) – średnie warstwowe chmury piętra średniego; duże skupiska białych lub szarych kłębów; bywają deszczowe lub śnieżne
- Nimbostratus (Ns) – warstwowo-deszczowe chmury piętra niskiego; zalegają w jednolitej, zwykle ciemnoszarej warstwie; zazwyczaj przynoszą opady ciągłe
- Stratocumulus (Sc) – kłębiasto-warstwowe chmury piętra niskiego zalegające w jednolitej białej lub szarej warstwie albo formujące niski wał; generują słabe opady deszczu lub śniegu
- Stratus (St) – niskie warstwowe chmury piętra niskiego zalegające w jednolitej szarej warstwie o wyraźnie ciemniejszej dolnej powierzchni; dają opady mżawki lub śniegu
- Cumulus (Cu) – kłębiaste chmury o budowie pionowej; osobne, białe kłęby; zazwyczaj zwiastujące stabilną i słoneczną pogodę – gdy jednak zaczynają szybko się wypiętrzać, zapowiadają zmianę pogody na deszczową lub burzową
- Cumulonimbus (Cb) – kłębiasto-deszczowe chmury o budowie pionowej; duże, ciemne formacje w kształcie wieży lub kowadła przynoszące burze, szkwały i silne opady
11
Szkwał generowany przez Cumulonimbus:
a.
wzmaga siłę wiatru, ale nie zmienia jego kierunku
b.
wzmaga siłę wiatru i nagle zmienia jego kierunek
c.
zmienia kierunek wiatru, ale nie wzmaga jego siły
poprawna odpowiedź
b.
wzmaga siłę wiatru i nagle zmienia jego kierunek
Cumulonimbus
Rodzajem chmur zasługujących na szczególną uwagę żeglarzy jest Cumulonimbus (Cb). To kłębiasta, deszczowa chmura o budowie pionowej, gwałtownie wypiętrzająca się na styku mas powietrza o dużej różnicy temperatur.
Nadciągający Cumulonimbus jest doskonale widocznym ostrzeżeniem przed gwałtownym uderzeniem wiatru szkwałowego, nagłym spadkiem temperatury i deszczem. Na akwenach śródlądowych – gdzie jachty są lekkie, a ich skipperzy nie zawsze doświadczeni w sztormowaniu – zdarza się, że szkwał „spod” Cumulonimbusa przewraca jednostkę. Jeśli dostrzeżemy taką chmurę sunącą nad jeziorem, powinniśmy jak najszybciej odwrócić się do niej rufą i płynąć do brzegu – lekkie jachty śródlądowe nie są stworzone do sztormowania dziobem, pod wiatr i falę.
Cumulonimbus wypiętrza się na skutek silnych ruchów konwekcyjnych i rosnąc, dodatkowo je wzmacnia. W tylnej (względem kierunku jej przemieszczania) części chmury pojawiają się szybkie prądy zstępujące, które gwałtownie wypychają powietrze spod jej podstawy i kierują w górę, tuż przed chmurą. Powoduje to powstanie powietrznego wiru, który na poziomie powierzchni wody odczuwamy jako silny szkwał nagle zmieniający kierunek wiatru – często nawet o 180°. Ten wir formuje przed chmurą charakterystyczny, ciemny poziomy wał nazywany „kołnierzem szkwałowym” (arcus). Moment, w którym kołnierz przetacza się nad jachtem (ok. 1-2 km od podstawy chmury), zbiega się zazwyczaj z pierwszym uderzeniem szkwału.
Cumulonimbus capillatus – w pełni rozwinięta, potężnie wypiętrzona chmura burzowa
12
13
Zapowiedzią nadejścia frontu chłodnego są:
a.
szybki wzrost temperatury oraz pojawienie się chmur Nimbostratus
b.
powolny wzrost temperatury i ciśnienia oraz pojawienie się chmur Cirrus
c.
spadek ciśnienia i temperatury oraz pojawienie się chmur Cumulonimbus
poprawna odpowiedź
c.
spadek ciśnienia i temperatury oraz pojawienie się chmur Cumulonimbus
Front zokludowany oznaczany jest na mapach synoptycznych:
a.
fioletową linią z przylegającymi do niej na przemian półkolami i trójkątami
b.
czerwoną linią z przylegającymi do niej półkolami
c.
niebieską linią z przylegającymi do niej trójkątami
poprawna odpowiedź
a.
fioletową linią z przylegającymi do niej na przemian półkolami i trójkątami
Fronty atmosferyczne
Fronty atmosferyczne to strefy przejściowe oddzielające masy powietrza o różnej wilgotności, temperaturze i gęstości. Są nieodłącznym elementem układów niżowych i grają kluczową rolę w kształtowaniu pogody na obszarach, nad którymi przechodzą – przynoszą zachmurzenie, opady i zmiany kierunku wiatru. Meteorologia wyróżnia cztery rodzaje frontów atmosferycznych: fronty ciepłe, fronty chłodne, fronty okluzji i fronty stacjonarne.
Front ciepły powstaje, gdy masa cieplejszego powietrza nasuwa się na chłodniejszą. Ciepłe powietrze schładza się powoli i dochodzi do kondensacji zawartej w nim pary wodnej – powstają chmury. Nad obszarem, nad który nadciąga front ciepły, jako pierwsze pojawiają się chmury Cirrus (Ci) i Cirrostratus (Cs), które następnie ustępują miejsca warstwowym Altostratusom (As) i deszczowym Nimbostratusom (Ns). Te ostatnie przynoszą długotrwałe opady, ciśnienie atmosferyczne spada i pojawia się silniejszy wiatr. W okolicach samej linii frontu i po jego przejściu pogoda stabilizuje się – wiatr słabnie, przestaje padać, wahania ciśnienia są minimalne, a temperatura rośnie.
Front ciepły przemieszcza się z prędkością ok. 20-40 km/h i zwykle bywa bardzo rozległy – warunki meteorologiczne zmieniają się więc pod jego wpływem powoli, ale na długo. Na mapach synoptycznych front ciepły oznaczany jest czerwoną linią z przylegającymi do niej półkolami. Strona linii, po której leżą półkola, wskazuje kierunek przemieszczania się frontu.
Front chłodny formuje się tam, gdzie masa gęstego i zimnego powietrza wypiera powietrze ciepłe, a przez to rzadsze. Proces ten przebiega bardzo dynamicznie, powodując gwałtowną kondensację pary wodnej i powstawanie burzowych chmur Cumulonimbus (Cb). Nadejście frontu chłodnego poprzedza szybki spadek ciśnienia i temperatury, pojawia się bardzo silny wiatr szkwałowy i intensywne opady deszczu. Front chłodny przemieszcza się z dużą prędkością (50-70 km/h), a strefa jego występowania jest znacznie mniejsza niż w przypadku frontu ciepłego – gwałtowne i niebezpieczne zjawiska meteorologiczne trwają więc krótko. W okolicach linii frontu i po jego przejściu ciśnienie atmosferyczne zaczyna rosnąć, ale temperatura powietrza ciągle spada, aż do wartości, jaką miała w zimnej masie powietrza. Na mapach synoptycznych front chłodny oznaczany jest niebieską linią z przylegającymi do niej trójkątami. Strona linii, po której leżą trójkąty, wskazuje kierunek ruchu frontu.
Front okluzji (zokludowany) formuje się w sytuacji, w której przemieszczający się szybciej front chłodny dogania front ciepły, zmuszając cieplejsze powietrze do uniesienia się. Zjawiska meteorologiczne występujące w obu rodzajach frontów nakładają się – nad obszarem frontu zokludowanego pojawiają się zarówno rozległe chmury Nimbostratus (Ns), jak i wypiętrzone chmury Cumulonimbus (Cb), przynosząc długotrwałe ulewy, silne burze i szkwałowy wiatr. Front zokludowany utrzymuje się zazwyczaj krótko, stanowiąc przejściową fazę tzw. wypełniania się niżu (wzrost ciśnienia atmosferycznego w układzie niskiego ciśnienia). Na mapach synoptycznych front okluzji oznaczany jest fioletową linią z przylegającymi do niej na przemian półkolami i trójkątami. Strona linii, po której leżą te sygnatury, wskazuje kierunek przemieszczania się frontu.
Front stacjonarny to prawie nieruchoma granica chłodnych i ciepłych mas powietrza, która występuje tam, gdzie oddziałują one na siebie z podobną siłą, ale w przeciwnych kierunkach. W obszarach stacjonowania takiego frontu pogoda jest podobna do tej, którą kształtuje przechodzenie frontu ciepłego – duże zachmurzenie, długotrwałe opady i słaby wiatr. Na mapach synoptycznych front stacjonarny oznaczany jest linią, do której na zmianę i po przeciwnych jej stronach przylegają czerwone półkola i niebieskie trójkąty.
14
Podstawową przyczyną powstawania mgły jest:
a.
nagły wzrost temperatury powietrza
b.
gwałtowny spadek ciśnienia atmosferycznego
c.
spadek temperatury powietrza poniżej tzw. punktu rosy
poprawna odpowiedź
c.
spadek temperatury powietrza poniżej tzw. punktu rosy
Widzialność
Widzialność to maksymalna odległość, z jakiej widoczne są obiekty przy konkretnej przejrzystości powietrza. W nautycznych prognozach pogody widzialność określana jest w milach morskich, kilometrach lub metrach, względnie opisywana w dziewięciostopniowej skali widzialności poziomej:
0 – mgła gęsta: widzialność poniżej 50 metrów
1 – mgła: widzialność do 200 metrów
2 – mgła umiarkowana: widzialność do 500 metrów
3 – mgła słaba: widzialność do 1 km
4 – widzialność słaba: do 2 km”
5 – widzialność umiarkowana: do 4 km
6 – widzialność dobra: do 10 km
7– widzialność bardzo dobra: do 20 km
8 – widzialność doskonała: do 50 km
9 – widzialność krańcowo dobra: powyżej 50 km
O stanie widzialności decydować mogą różne czynniki, np. natężenie światła słonecznego, wilgotność powietrza, obecność rozproszonych w nim pyłów itd., ale – co doskonale odzwierciedla przedstawiona wyżej skala – najistotniejszym dla żeglugi czynnikiem ograniczającym widzialność jest mgła.
Mgła to unosząca się tuż nad powierzchnią lądu lub wody zawiesina złożona z mikroskopijnych kropelek wody albo kryształków lodu. Podstawową przyczyną powstawania mgły jest spadek temperatury powietrza poniżej tzw. punktu rosy, czyli temperatury, przy której para wodna w powietrzu o konkretnej wilgotności zaczyna się skraplać. Pod względem fizycznym mgła jest bardzo nisko zalegającą chmurą.
Widzialność ograniczona mgłą – 1 stopień widzialności poziomej
15
16
Ilość deszczu w prognozach synoptycznych podawana jest w:
a.
litrach na 10 m² na godzinę
b.
milimetrach na 100 m² na dobę
c.
mm/m² lub l/m² na godzinę lub dobę
poprawna odpowiedź
c.
mm/m² lub l/m² na godzinę lub dobę
Prognozowane 40% szans na opady deszczu oznacza:
a.
40% pewności wystąpienia opadu na 40% danego obszaru
b.
80% pewności wystąpienia opadu na 50% danego obszaru
c.
4% pewności wystąpienia opadu na 100% danego obszaru
poprawna odpowiedź
b.
80% pewności wystąpienia opadu na 50% danego obszaru
Opady
Opad atmosferyczny to odrywająca się od chmur skroplona para wodna, która spada na ziemię w stanie ciekłym, w postaci kropel albo stałym jako śnieg lub grad.
Powstawanie opadu inicjowane jest w procesie tzw. akrecji – mikroskopijne krople wody w chmurze (m.in. na skutek turbulencji powietrza) zderzają się i łączą ze sobą. Kiedy są już na tyle duże i ciężkie, że prąd wznoszący nie jest w stanie dłużej ich utrzymać, zaczynają odrywać się od chmury i spadać na ziemię pod wpływem grawitacji. Tak powstaje deszcz.
Jeżeli opisany wyżej proces ma miejsce odpowiednio wysoko i przy odpowiednio niskiej temperaturze, krople zamarzają, krążąc w chmurze, przyjmują kolejne warstwy lodu i formują tzw. gradziny, po czym spadają na ziemię jako grad. Kiedy natomiast para wodna w chmurze, zamiast skroplić się, od razu zamarza (proces resublimacji) – mikroskopijne kryształki lodu łączą się i tworzą płatki śniegu.
Ilość deszczu w prognozach synoptycznych podawana jest najczęściej w milimetrach lub litrach na metr kwadratowy – [mm/m²] lub [l/m²]. To wartości tożsame, ponieważ jeden litr wody wlany do naczynia o powierzchni jednego metra kwadratowego utworzy słup o wysokości jednego milimetra. Wartości te odnoszą się do określonego przedziału czasowego – godziny lub doby (np. 2 mm/m² na godzinę lub 5 l/m² na dobę).
Często obok wartości opadu podawany jest procent szans na jego wystąpienie w danej lokalizacji. Szanse te obliczane są za pomocą mało precyzyjnej metody uwzględniającej przekonania (pewność) synoptyka i powierzchnię obszaru objętego prognozą. Dla przykładu: jeśli synoptyk ma 80% pewności, że wystąpią opady deszczu, ale spodziewa się, że obejmą one tylko 50% procent obszaru objętego prognozą, to – według wspomnianej wyżej metody – prognozowane szanse na deszcz określa na 40%.
Prognozy synoptyczne określają rodzaj deszczu w odniesieniu do jego intensywności – np. mżawka, deszcz lekki, umiarkowany, ulewny lub nawalny – lub charakteru, np. opad ciągły, z przerwami lub przelotny.
Potężny Nimbostratus (Ns) przynosi nad ocean ulewny deszcz
17
18
Komunikaty meteo stacji brzegowych CRS nadawane są:
a.
na kanale morskiego pasma VHF wskazanym wcześniej na kanale alarmowym
b.
na kanale 16 morskiego pasma VHF
c.
przez porty, na własnych częstotliwościach VHF
poprawna odpowiedź
a.
na kanale morskiego pasma VHF wskazanym wcześniej na kanale alarmowym
System Sygnalizacji Ostrzegawczej WJM pokazuje:
a.
40 błysków/min jako komunikat o bezpośrednim niebezpieczeństwie
b.
40 błysków/min jako ostrzeżenie o spodziewanych zjawiskach niebezpiecznych
c.
90 błysków/min jako ostrzeżenie o spodziewanych zjawiskach niebezpiecznych
poprawna odpowiedź
b.
40 błysków/min jako ostrzeżenie o spodziewanych zjawiskach niebezpiecznych
Źródła komunikatów meteorologicznych
Umiejętność trafnej oceny warunków meteorologicznych na akwenie oraz zdolność przewidywania zmian, jakim ulegną w najbliższym czasie, to obowiązkowe kompetencje każdego skippera.
Pierwszą linią obrony przed zagrożeniami, jakie niesie ze sobą żegluga w niebezpiecznych warunkach pogodowych, jest stała obserwacja zjawisk zachodzących na niebie, dynamiki wiatru i wahań ciśnienia, oraz wyciąganie z tych obserwacji prawidłowych wniosków. Dlatego właśnie uczymy się rozpoznawania chmur oraz analizowania innych symptomów bliskiej obecności frontów atmosferycznych – dzięki temu możemy trafnie ocenić aktualne warunki meteorologiczne na akwenie i odpowiednio na nie zareagować.
Aby zapewnić bezpieczeństwo żeglugi w dłuższym czasie, potrzebujemy jednak prognoz meteorologicznych oraz umiejętności ich interpretowania (prawidłowe odczytywanie komunikatów i map synoptycznych), a także podstawowej wiedzy na temat źródeł ich pozyskiwania.
Na morzu – także podczas rejsów przybrzeżnych – najpewniejszym źródłem prognoz pogody są stacje brzegowe CRS (Coast Radio Station), czyli lądowe ośrodki systemu GMDSS (Global Maritime Distress and Safety System). Stacje te nadają dokładne komunikaty meteorologiczne na różnych kanałach morskiego pasma VHF (156–174 MHz), a na alarmowym kanale 16 podawane są informacje, kiedy i na którym kanale można prognozy wysłuchać. Morskie komunikaty meteo dotyczą obszaru objętego odpowiedzialnością stacji CRS i zawierają sześć stałych elementów:
- ostrzeżenie przed silnym wiatrem lub sztormem
- informację o sytuacji barycznej
- prognozę pogody na najbliższe 12 godzin
- orientacyjną prognozę pogody na kolejne 12 godzin
- meldunki stacji brzegowych
- ostrzeżenia nawigacyjne
Precyzyjne prognozy pogody dla akwenu można zdobyć także w bosmanatach lub kapitanatach portów. Zazwyczaj są one eksponowane w ogólnodostępnych miejscach w postaci ogłoszeń i map synoptycznych.
W sytuacjach awaryjnych o podanie prognozy przez telefon możemy prosić SAR (morskie służby poszukiwania i ratownictwa – w Polsce to Morskie Ratownicze Centrum Koordynacyjne w Gdyni).
Nautyczne prognozy pogody co raz powszechniej dostępne są także w internecie. Do popularnych wśród żeglarzy portali meteorologicznych należą np. windy.com, windguru.cz oraz passageweather.com, a w Polsce także meteo.pl – strona prowadzona przez Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego UW (ICM).
Aplikacje meteorologiczne – windy.app, XyGrib App, passageweather.com, ventusky.com
To profesjonalne serwisy meteorologiczne udostępniające precyzyjne mapy pogodowe oparte na zaawansowanych modelach synoptycznych, takich jak ECMWF czy GFS. Prognozy prezentowane są tam w formie diagramów i animacji obrazujących istotne dla nautyki parametry: wiatr i jego porywy, ciśnienie atmosferyczne, fale, prądy morskie i oceaniczne, pływy itd. Serwisy te z reguły dostępne są także w formie aplikacji mobilnych.
Od 2011 roku na obszarze Wielkich Jezior Mazurskich działa System Sygnalizacji Ostrzegawczej WJM – siedemnaście masztów sygnalizacyjnych rozlokowanych na długości całego szlaku, ostrzegających żeglarzy przed niebezpiecznymi zjawiskami pogodowymi. Maszty nadają sygnały za pomocą żółtego światła błyskowego, pokazując 40 błysków na minutę jako ostrzeżenie o spodziewanych zjawiskach niebezpiecznych lub 90 błysków jako komunikat o bezpośrednim niebezpieczeństwie (burza i silny wiatr – zalecane natychmiastowe zejście do portu).
Maszt mazurskiego systemu sygnalizacji ostrzegawczej
Kolejna sekcja repetytorium:
Podstawowe procedury w ratownictwie wodnym – część I
Rozdział poświęcony ratownictwu wodnemu podzieliliśmy na dwie części. Pierwsza z nich – oprócz ogólnych wiadomości o służbach ratowniczych – dostarcza przydatne informacje na temat procedur alarmowania z wykorzystaniem komunikacji radiowej oraz za pomocą innych metod łączności w niebezpieczeństwie. Szczegółowo omawia także temat jachtowych środków ratunkowych i asekuracyjnych, środków doraźnej pierwszej pomocy oraz środków przeciwpożarowych.
Northfinder Sailing Skills Academy
Stowarzyszenie KS Northfinder
jest podmiotem upoważnionym decyzją MSiT
DSW-ZKS.442.125.2025
do prowadzenia egzaminów żeglarskich
Polityka prywatności
Copyright © 2026 Avena Ultranautica.
Treści publikowane na stronie internetowej exam.northfinder.org są chronione prawem autorskim i stanowią własność Avena Ultranautica. Każda nieautoryzowana forma rozpowszechniania lub udostępniania całości albo fragmentów tej publikacji jest przestępstwem. Wykorzystanie materiałów do celów cytowania jest dozwolone na warunkach określonych przepisami Prawa Autorskiego (Dziennik Ustaw 2006, Nr 90, poz. 631), w tym z obowiązkowym podaniem źródła cytatu.